دستور کار آزمایشگاه خون شناسی

دانلود فایل

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

دستور کار آزمایشگاه خون شناسی

 

به تمام فعالیت های الزم برای آنکه از روند آزمایش اطمینان حاصل کرده و آزمایش از کیفیت قابل قبولی برخوردار باشد، تضمین کیفیت
۱
می گویند. برنامه QA تمام مراحل ورود نمونه به آزمایشگاه تا امضاء جواب را در بر گرفته و هر وسیله و هر شخصی را در ارتباط با
آزمایش، درگیر میکند. بنابراین برای اجرای صحیح QA در آزمایشگاه، نیاز به کار گروهی منسجم و هماهنگ بوده و تمامی کارکنان
بایستی خود را در انجام آن، مسئول بدانند. متغیرهای تأثیرگذار در برنامه QA عبارتند از:
۱ -متغیرهای پیش از آنالیز
۲
: مانند درخواست آزمایش، آماده سازی بیمار، شناسایی بیمار، نمونهگیری، حمل و نقل نمونه،
پردازش و آماده سازی نمونه، تقسیم نمونهها، تهیه لیست کاری و …
۲ -متغیرهای حین آنالیز
۸ دستور کار آزمایشگاه خون شناسی
: شامل روش انجام آزمایش، کالیبراسیون، ثبت روشها و دستورکارها، کنترل معرف و تجهیزات و …
۸ -متغیرهای پس از آنالیز
۴
: این متغیرها شامل وارد کردن جواب ها، آماده سازی آنها، امضاء جواب، مقادیر نرمال، بایگانی
پاسخ ها، بایگانی مستندات کنترل کیفی و …
۵ به مرحله تجزیه ای )آنالیز( در تضمین کیفیت، کنترل کیفیت
گفته میشود. منظور از کنترل کیفی، نظارت بر کیفیت کاری، اطمینان از
صحت آزمایشهای انجام شده و به حداقل رساندن خطاهای سیستماتیک است. به عالوه، فرآیندهای کنترل کیفی دقت و تکرارپذیری
پاسخ های آزمایشگاه را تضمین میکنند.

۱ Quality Assurance (QA)
۲ دستور کار آزمایشگاه خون شناسی
Pre analytical variables
۳ Analytical variables
۴
Post analytical variables
۵ Quality Control
دستورکار آزمایشگاه خونشناسی
۴

۲
دستور کار آزمایشگاه خونشناسی
ضدانعقادهای هماتولوژی
جهت شمارش سلولهای خونی و همچنین ارزیابی مورفولوژیک آنها، در وهله اول بایستی از لخته شدن خون جلوگیری کرد.
بطو کلی مکانیسم اثر ضدانعقادها به دو شکل است:دستور کار آزمایشگاه خون شناسی
۱
– فعال کردن برخی آنزیم های آبشار انعقادی مانند آنتی ترومبین III
ضدانعقادهایی که با یون کلسیم واکنش میدهند شامل EDTA ،سیترات سدیم و اگزاالت پتاسیم یا آمونیوم میباشند. از دسته
دوم ضدانعقادها میتوان هپارین را نام برد که در واقع ضدانعقاد طبیعی بدن میباشد.
۲ اتیلن دی آمین تترا استیک اسید
ضدانعقاد EDTA بوسیله عمل جذب و شالته کردن کلسیم یونیزه و حذف آن از محیط پالسما، عمل ضدانعقادی خود را انجام
می دهد. EDTA که با نام های تجاری Versene و Sequestene نیز در بازار وجود دارد، به علت حفظ ساختار و مورفولوژی
سلول های خونی، ضدانعقاد انتخابی جهت آزمون CBC محسوب میشود. EDTA بهترین ویژگی های یک ضدانعقاد مناسب
جهت شمارش سلولها را دارا میباشد که این ویژگی ها عبارتند از: پایداری نمونه، امکان نگهداری طوالنی مدت نمونه قبل از
آنالیز، حداقل تغییرات سلولی و پخش یکنواخت سلولها. نمک های سدیم و پتاسیم آن از ضدانعقادهای قوی به حساب می آیند
که عالوه بر خاصیت ضدانعقادی، با پخش یکنواخت سلول ها بر روی گستره خون محیطی، مطالعه مورفولوژی و تخمین
شمارش سلولی را تسهیل می کنند.دستور کار آزمایشگاه خون شناسی
کمیته های بین المللی ICSH) ،CLSI (NCCLS و CLIA ،ضدانعقاد EDTA-K2 را جهت آزمون CBC سفارش می کنند.
K2 نسبت به Na2 از حاللیت بیشتری برخوردار است. تمامی نمک های EDTA هیپراسموالر بوده و موجب چروکیدگی
گلبولهای قرمز و کاهش میکروهماتوکریت می گردند. این مسأله در مورد EDTA-K3 چشمگیرتر بوده و در مورد EDTA-K2
و حتی EDTA-Na2 کمتر رخ می دهد زیرا که pH اسیدی این امالح )K2 و Na2 )موجب تورم گلبولهای قرمز و در مقابل،
نمک بودن آنها موجب چروکیدگی RBCها میشود که این دو پدیده در کنار هم، شرایط متعادلی را بوجود آورده و از چروکیدگی

۱ دستور کار آزمایشگاه خون شناسی
Chelating
۲
Ethylene Diamine Tetra-acetic Acid (EDTA)
دستورکار آزمایشگاه خونشناسی
۵
RBC جلوگیری میکنند. طبق استاندارد ICSH ،نمونه های خون گرفته شده با K3 بایستی طی ۳ ساعت از نمونه گیری
آزمایش شوند که این زمان برای نمونه های گرفته شده با K2 ،۶ ساعت میباشد.
مقدار مصرفی EDTA-K2 برابر با ۲۵/۰ ± ۵/۱ میلی گرم به ازاء هر میلیلیتر خون است و چنانچه این نسبت افزایش پیدا کند،
با افزایش غلظت یونی محیط، باعث جذب آب اریتروسیتها و لکوسیتها و چروکیده و دژنره شدن آنها میشود. ضمن اینکه با
شکسته و متورم کردن پالکتها، باعث افزایش کاذب شمارش پالکتی میشود. افزایش EDTA به بیش از mL/mg 2 خون،
باعث کاهش قابل توجه هماتوکریت و MCV و در نتیجه افزایش کاذب در میزان MCHC میشود. همچنین این مسأله باعث
میشود که گستره خون محیطی پس از رنگآمیزی با رنگ های رومانوفسکی، ظاهری قرمز رنگ پیدا کند و نیز ممکن است از
۱ رنگآمیزی رتیکولوسیتها جلوگیری بعمل آورده و باعث محو گرانولهای بازوفیلی منقوط دستور کار آزمایشگاه خون شناسی
شود. در صورتی که نسبت EDTA
کمتر از حد مجاز باشد، منجر به ایجاد لخته های کوچک و میکروترومبوزهای ریز میشود.
یکی از معایب EDTA این است که باعث تغییراتی در شکل ظاهری و نیز ساختار پالکتها شده، ممکن است
۲ باعث تجمع پالکتها
۳ و یا ایجاد پدیده اقماری شدن
شود و بنابراین در شمارش دستی و دستگاهی پالکت، با کاهش کاذب
آن مواجه خواهیم شد. در صورت مشاهده این پدیده ها در خون حاوی EDTA ،نمونه خون در ضدانعقاد سیترات سدیم ۲/۳( %با
نسبت ۲/۰ میلیلیتر ضدانعقاد و ۸/۱ میلیلیتر خون( جمع آوری شود. بدلیل اینکه در این حالت خون نسبت به ضدانعقاد EDTA
مقداری رقیق تر میشود، باید پاسخ بدست آمده از نظر ضریب رقت تصحیح شود. بنابراین نتایج حاصله را در عدد ۱۱/۱ ضرب
کنیم. با تغییراتی که EDTA در شکل ظاهری و حجم پالکتها ایجاد میکند، اندازهگیری پارامترهایی نظیر MPV و PDW
نیز متعاقباً مختل میشوند. دستور کار آزمایشگاه خون شناسی
نمک EDTA اثر تخریبی بر روی فاکتورهای V و VIII داشته و به همین دلیل در آزمون های انعقادی از سیترات سدیم
استفاده میشود. پدیده اقماری شدن پالکتی تنها در حضور EDTA گزارش شده و بهمراه پدیده تجمع، باعث گزارش کاذب
ترومبوسیتوپنی در سلکانترها میشود. برخی افراد دارای آنتی بادی های ضدپالکتی میباشند که این آنتی بادی ها در دمای
اتاق و در حضور امالح EDTA فعال شده و با پالکتها کمپلکس ایمنی میدهند. این کمپلکس ها از طریق گیرنده Fc ،جذب
سطح نوتروفیلها و منوسیتها شده و از این رو پالکتها در اطراف این سلولها بصورت حلقه در می آیند که به این حالت
پدیده اقماری می گویند. پدیده اقماری پالکت ارزش گزارش برای پزشک ندارد و یکی از عوامل مهم کاهش کاذب پالکت
است. اخیراً در تعدادی از بیماران دارای پدیده اقماری و تجمع پالکتی، آزمایشهای مثبت سندروم آنتی فسفولیپید گزارش شده
است.
۴ EDTA مهار کننده تست NBT در تشخیص CGD دستور کار آزمایشگاه خون شناسی
میباشد.
۵ سیترات سدیم
سیترات سدیم با اتصال به کلسیم و شالته کردن آن، عمل ضدانعقادی خود را انجام می دهد. بدلیل پایدار کردن فاکتورهای V
و VIII انعقادی، ضدانعقاد سفارش شده برای تست های انعقادی PT و PTT میباشد و با نسبت ۱ به ۹ با خون مخلوط
میشود. سیترات سدیم کارآیی پالکتها را حفظ کرده و بنابراین جهت بررسی عملکرد پالکتها مناسب میباشد. از آن جایی که
باعث تجمع سلولی میشود، برای انجام تست CBC مناسب نمیباشد. ضمن اینکه مایع بودن سیترات سدیم نیز به جهت رقتی
که ایجاد میکند، از عوامل نامناسب بودن آن برای شمارش سلول ها میباشد دستور کار آزمایشگاه خون شناسی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *